Drukuj

 Ofiary śmiertelne pożarów w materiale sekcyjnym Katedry 
i Zakładu Medycyny Sądowej Uniwersytetu Medycznego
w Poznaniu oraz Komendy Wojewódzkiej Państwowej Straży Pożarnej w Poznaniu
w latach 2000 – 2009

Streszczenie
Przeanalizowano protokoły sekcyjne Katedry i Zakładu Medycyny Sądowej
w Poznaniu z lat 2000-2009, w których przyczyna zgonu była związana z pożarem. Wykorzystano również materiały Państwowej Straży Pożarnej w Poznaniu z tego samego okresu w których wyszukano przypadki pożarów z odnotowanymi ofiarami śmiertelnymi. Zebrane materiały przeanalizowano pod kątem bezpośredniej przyczyny zgonu, okoliczności, wieku i płci.
W latach 2000-2009 w ZMS UMP przeprowadzono 62 sekcje w których przyczynę zgonu wiązano bezpośrednio z pożarem, w tym samym okresie Komenda Wojewódzka Państwowej Straży Pożarnej w Poznaniu odnotowała 45 ofiar śmiertelnych, które przewieziono do ZMS UM w Poznaniu. Pozostałe ofiary kierowano do innych placówek medycyny sądowej. Analiza materiałów ZMS UMP wykazała, że większość pożarów (66,13%) dotyczyła obiektów mieszkalnych, co jest zgodne z raportem WSP. Również zgodne są dane dotyczące rozkładu płci i wieku ofiar tego typu zdarzeń. Mężczyźni stanowili 72,58% , kobiety  27,42%. Przeważały osoby w wieku 41-55 oraz 56 – 70, najmniej liczną grupę stanowili nieletni. Jako główne przyczyny zgonu określono oparzenia (32 przypadki) oraz zatrucie tlenkiem węgla (34 przypadki). Poziomy karboksyhemoglobiny u zatrutych wahały się w przedziale 15% - 85%. 62,1% ofiar było pod wpływem alkoholu, najwyższa odnotowana wartość wyniosła 4,63‰. 


Wstęp
Pomimo wielu szeroko zakrojonych akcji edukacyjnych i działań profilaktycznych, pożary stanowią poważny problem społeczny, pociągając za sobą znaczne straty mienia oraz wiele ofiar w tym śmiertelnych.
Dlatego też należy zwrócić szczególną uwagę na współpracę pomiędzy różnymi instytucjami zajmującymi się tym problemem. Analiza materiałów pochodzących
z różnych źródeł daje szanse nie tylko porównania, ale także uzupełniania informacji, co można wykorzystać w późniejszych działaniach prewencyjnych.
W niniejszej pracy podsumowano przypadki zgonów związanych bezpośrednio
z pożarami wybrane z archiwalnych materiałów sekcyjnych  Zakładu Medycyny Sądowej w Poznaniu z lat 2000-2009. Przeanalizowano je pod kątem oceny wieku, płci, okoliczności i przyczyny zgonu. Ponadto uzupełniono i  porównano uzyskane dane ze statystykami Wielkopolskiej Straży Pożarnej i oceniono ich zgodność oraz podjęto próbę wyjaśnienia rozbieżności. W niniejszej pracy podsumowano przypadki zgonów związanych bezpośrednio z pożarami wybrane z archiwalnych materiałów sekcyjnych Katedry i Zakładu Medycyny Sądowej Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu z lat 2000-2009.
 

Cele
Celem pracy było przeanalizowanie śmiertelnych ofiar pożarów pod kątem oceny wieku, płci, okoliczności i przyczyny zgonu, a także stężenia hemoglobiny tlenkowęglowej we krwi oraz poziomu alkoholu we krwi. Ponadto porównanie uzyskanych danych ze statystykami Wielkopolskiej Straży Pożarnej i dokonanie ich oceny co do zgodności oraz rozbieżności. 

 

Materiały
Praca opiera się na archiwalnych danych Katedry i Zakładu Medycyny Sądowej Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu z lat 2000-2009 obejmujący protokoły oględzin oraz sekcji zwłok oraz materiałach uzyskanych z Komendy Wojewódzkiej Państwowej Straży Pożarnej w Poznaniu dotyczących zgłoszeń i interwencji oraz zawartych w „Wielkopolskim Programie Zapobiegania i Walki z Pożarami”.


Wyniki i omówienie
W latach 2000-2009 w tutejszej Katedrze i Zakładzie Medycyny Sądowej przeprowadzono 62 sekcje w których przyczynę zgonu wiązano bezpośrednio
z pożarem. W tym samym okresie Wielkopolska Straż Pożarna odnotowała 45 ofiar śmiertelnych związanych z interwencjami gaśniczymi na terenie Poznania i jego najbliższych okolic.
Wyższa liczba sekcji wynika z faktu, iż część ofiar z miejsca pożaru trafia do szpitala, gdzie pomimo fachowej pomocy umierają. Zwykle każda taka ofiara pożaru, która zmarła w szpitalu ma wykonywaną sekcję zwłok, lecz taki przypadek nie jest traktowany jako ofiara pożaru w statystykach straży pożarnej.
Analiza okoliczności wykazuje, że ofiary śmiertelne występują najczęściej w związku z pożarami obiektów mieszkalnych. Na 62 analizowane przypadki 35 dotyczyło mieszkań, 6 domów (co łącznie stanowi 66,13%). Wśród pozostałych przypadków wiodą miejsca wykorzystywane jako prowizoryczne schronienie takie jak altany (7 przypadków), czy piwnice (4 przypadki). Odnotowano po jednym przypadku szałasu, zarośli i zsypu na śmieci, oraz miejsca nieustalonego. Zaledwie 8% ofiar zginęło w pożarach samochodów. „Wielkopolski Program Zapobiegania i Walki z Pożarami” podaje, że wśród pożarów pociągających za sobą ofiary śmiertelne, 70% dotyczy obiektów mieszkalnych, a 21% środków transportu. [1, 2, 3, 6, 11]
Jak widać, oba źródła są zgodne co do wiodącej okoliczności, jednak nie udało się jednoznacznie wyjaśnić dość znacznej rozbieżności dotyczącej środków transportu. Jednakże należy tutaj podkreślić, że wspomniany raport Straży Pożarnej podsumowuje działania na terenie całego województwa, a więc również wypadki na dużych trasach komunikacyjnych, podczas gdy dane zakładu dotyczą przede wszystkim Poznania i jego najbliższej okolicy – terenu mocno zamieszkanego, stąd odsetek zgonów w konkretnych okolicznościach może się w obu tych źródłach nieco różnić
Interesujące wydają się również informacje uzyskane od KW PSP w Poznaniu dotyczące pory dnia, w której najczęściej obserwuje się pożary z ofiarami śmiertelnymi – najwięcej takich zdarzeń ma miejsce w godzinach rannych 7:00 – 7:59. Niemal równie znaczący wzrost częstości występuje między 0:00 a 4:00 szczególnie między północą
a godziną 1:00. Zdarzenia w godzinach nocnych wydają się łatwe do wytłumaczenia – spożywanie alkoholu, zmęczenie – jednak znaczny ich wzrost w godzinach rannych jest dość zaskakujący. Eksperci z dziedziny pożarnictwa tłumaczą go dużym pośpiechem
i nieuwagą, które stają się przyczyną zaprószenia ognia. [1, 2, 3, 6, 11]

Ryc. 1. Zgony w poszczególnych grupach wiekowych w latach 2000-2009

Ryc. 1 Zgony w poszczególnych grupach wiekowych w latach 2000-2009


Zgodnie z przewidywaniami, największa liczba zdarzeń pożarowych z udziałem ofiar śmiertelnych ma miejsce w okresie zimowym od grudnia do marca.
Wśród ofiar przeważali mężczyźni – 45 (72,58%). Kobiety stanowiły 17 (27,42%). Wyniki te potwierdza KW PSP w Poznaniu podając odpowiednio 70% mężczyzn i 30% kobiet. Pokrywają się również statystyki związane z wiekiem. Najwięcej zgonów notowanych jest w grupie osób w wieku średnim i starszym:  30,64% w przedziale wiekowym 41 – 55 lat, nieco mniej 27,41% w wieku 56 – 70. Najmniej wśród nieletnich (3,22%).
Przyczyną śmierci związanej z pożarem mogą być zarówno obrażenia wynikające z działania wysokiej temperatury, jak i zatrucie substancjami chemicznymi uwalniającymi się w trakcie pożaru, przede wszystkim tlenkiem węgla. Niejednokrotnie przyczyny te nakładają się na siebie - obserwuje się zarówno rozległe obrażenia termiczne, jak i wysokie, często śmiertelne stężenia tlenku węgla. [8, 9, 10]
Wśród opisywanych przypadków jako przyczynę zgonu podano w 32 przypadkach oparzenia, w 34 zatrucie tlenkiem węgla, w 5 nastąpiło całkowite zwęglenie. W 4 przypadkach podano przyczynę ogólną – śmierć w płomieniach.
Należy również podkreślić, że zgon w okolicznościach pożaru może być spowodowany przyczyną zupełnie z nim nie związaną. W zebranym materiale mieliśmy do czynienia z obrażeniami wielonarządowymi, krwotokiem wywołanym raną kłutą, obrażeniami czaszkowo-mózgowymi w efekcie uderzenia twardym narzędziem oraz niewydolnością krążenia. Stężenia karboksyhemoglobiny wśród wszystkich ofiar znalazły się w przedziale od 0 do 85%.
W grupie w której odnotowano zatrucie CO jako jedyną, lub jedną z przyczyn zgonu wartości te wahały się od 15% do 85%. W zależności od płci: kobiety 15 % - 82%, mężczyźni 19% - 85%. Nie zaobserwowano żadnej tendencji do wzrostu lub spadku kiedy zatruciu towarzyszyły rozległe oparzenia. [4, 5, 7, 12]


. Rozkład poziomów karboksyhemoglobiny wśród zatrutych tlenkiem węgla

Ryc. 2. Rozkład poziomów karboksyhemoglobiny wśród zatrutych tlenkiem węgla

Pod wpływem alkoholu (poziom etanolu we krwi powyżej 0,5 ‰) znajdowało się 39 osób (62,1%). Najwyższym zaobserwowanym poziomem było 4,63‰. Wśród zatrutych CO pod wpływem alkoholu stężenia karboksyhemoglobiny wynosiło 29% -85%.

 

Poziom alkoholu we krwi w (‰)

Blood alcohol level (‰)

Średnie stężenie COHb (%)

Average COHb concentration (%)

0,5 – 1,0

18

1,1 – 2,0

46,48

2,1 – 3,0

40,1

3,1 – 4,0

33,6

> 4,0

 

 Tabela 1.  Średnie stężenia COHb dla poszczególnych zakresów alkoholu we krwi

 

Ryc. 3. Rozkład poziomów etanolu we krwi wśród ofiar pod wpływem alkoholu

Ryc.3. Rozkład poziomów etanolu we krwi wśród ofiar pod wpływem alkoholu


Wśród kobiet, 8 było pod wpływem alkoholu (47,05%), wśród nich zaobserwowano poziomy 1,61‰ -5,15‰. Wśród mężczyzn, 35 było pod wpływem alkoholu (77,77%) z poziomami 0,92‰ - 4,63‰. [4, 5, 7, 12].


Wnioski

  1. Dane uzyskane na podstawie archiwalnych protokołów oględzin i sekcji zwłok ZMS UMP oraz te uzyskane z Komendy Wojewódzkiej PSP w Poznaniu są zgodne
    i uzupełniają się nawzajem pozwalając na uzyskanie pełniejszego obrazu pożarów i ich ofiar.
  2. Do zdarzeń pożarowych z udziałem ofiar śmiertelnych dochodzi najczęściej
    w pomieszczeniach mieszkalnych. Największą ich częstość obserwuje się
    w godzinach rannych.
  3. Ofiarami pożarów są najczęściej mężczyźni w wieku średnim lub starszym.
  4. Większość ofiar znajdowała się pod wpływem alkoholu.

Autorzy

Natalia Macioszek1, Czesław Żaba1,2, Tomasz Wiśniewski3, Artur Teżyk1, Paweł Świderski1,

1 Katedra i Zakład Medycyny Sądowej Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, ul. Święcickiego 6, 60-781 Poznań, Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć. , p.o. Kierownik: dr n. med. Czesław Żaba

2 Instytut Ekspertyz Sądowych im. Prof. dra Jana Sehna – Pracownia Badania Wypadków Drogowych

Dyrektor Instytutu dr hab. Maria Kała

3 Komenda Wojewódzka Państwowej Straży Pożarnej w Poznaniu Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć. , Biegły sądowy w zakresie pożarnictwa z listy SO w Poznaniu, Rzeczoznawca SITP w zakresie ustalania przyczyn pożarów, Członek Polskiego Towarzystwa Kryminalistycznego.

Piśmiennictwo

 [1].Brodziak T, Kołowski J, Żaba Cz: Zatrucia tlenkiem węgla w materiale sekcyjnym Zakładu Medycyny Sądowej Akademii Medycznej w Poznaniu 
w latach 1950-1991. Arch. Med. Sąd. i Krym. 1993, 3, 212-221.

[2].Duda U, Kłys M, Trela F: Zatrucia śmiertelne tlenkiem węgla w materiale sekcyjnym Zakładu Medycyny Sądowej w Krakowie w latach 1947-1996. Arch. Med. Sąd. i Krym. 1997, 3, 197-208.

[3].Wardaszka Z, Niemcunowicz-Janica A, Janica J, Koc E: Zatrucia tlenkiem węgla w materiale sekcyjnym Zakładu Medycyny Sądowej AM w Białymstoku w latach 1980-97. Postępy Med. Sąd. i Krym. 1999, 5, 309-316.

[4].Seńczuk W: Toksykologia. PZWL 2002.

[5].Grabowska T, Sybirska H, Maliński M: Próba oceny ryzyka śmiertelnego zatrucia na kształtowania się stężenia cyjanowodoru i karboksyhemoglobiny we krwi ofiar pożarów. Arch. Med. Sąd. Krym. 2003, t. 53, nr 1, 8-17.

[6].Grabowska T, Nowicka J, Olszowy Z: Rola etanolu w kompleksowych zatruciach tlenkiem węgla i cyjanowodorem u ofiar pożarów. Arch. Med. Sąd. Krym. 2006, t. 56, nr 1, 9-14.

[7].Rusiecki W, Kubikowski P: Toksykologia współczesna. PZWL Warszawa 1997, 464-466.

[8].Molenda R: Wpływ stężenia etanolu na toksyczność tlenku węgla. Arch. Med. Sąd. Krym. 1991, t. XLI, nr 3, 178-184.

[9].Vincet Pincet., DiMaio D.: Medycyna Sądowa.Wydawnictwo Medyczne 2001.

[10].Markiewicz J, Gubała W: Przyczynek do badań nad synergizmem alkoholu
i tlenku węgla. Arch. Med. Sąd. Krym., 1988, t. XXXVIII, nr 1, 18-27. 24.

[11].Szczepańska K, Pufnal E: Zatrucie tlenkiem węgla, jonami cyjankowymi
w pożarach. Arch. Med. Sąd. Krym., 1992, t. 42, nr 4, 274-278.

[12].Wachowiak R, Tobolski J.: Wykorzystanie chromatografii gazowej
 w toksykologicznej analizie lotnych związków nieorganicznych w materiale biologicznym. Arch. Med. Sąd. Krym., 1997, t. 47, 3, 240-243.


Summary
The objective of this paper is to present observations and conclusions based on the autopsy records of deaths caused by fire, collected at the Department of Forensic Medicine in Poznan, in the years 2000-2009. Additionally, it reviews records of fire casualties collected at Poznan Fire Department in the same time period. The criteria under evaluation included: cause of death, circumstances, age and gender.

In the years 2000-2009 the Department of Forensic Medicine of the Medical University in Poznan conducted 62 autopsies of fire casualties. In the same time period, Poznan Fire Department registered 45 casualties. The analysis of the data collected and cross-referenced between the two sources concludes that the majority of fires (66.13%) broke out in residential buildings. Both sources also presented the same age and gender distribution. 72.58% of casualties were found to be males and 27.42% were females. The majority was aged between 41 – 55 and 56 – 70. The minority was juvenile. The main causes of death were found to be burns (32 cases) and carbon oxide poisoning (34 cases). Levels of carboxyhemoglobin amongst the poisoned were between 15 – 85%. 62.1% of casualties were under the influence of alcohol, with the highest recorded value of 4.63‰.